01 January 2018

ആരാമത്തിന്റെ രഹസ്യം ....

മറക്കുകയാണ്‌....
മലര്‍ വിടര്‍ത്തിയതും
മധു ചുരത്തിയതും
മണം പരത്തിയതും
പ്രസാദിപ്പിച്ചതും....

മറക്കുകയാണ്‌....
കുസൃതി കിടാങ്ങള്‍
ചില്ലയില്‍ തല്ലിനോവിപ്പിച്ചതും....

2

ഓര്‍ക്കുകയാണ്‌....
തണലും
തണ്ണീര്‍തടവും
തലോടലും…..
ഓര്‍ക്കുകയാണ്‌....
മുള്‍ മുനകളേറ്റ്‌ മുറിവേറ്റവരേയും….
...............................

മറ്റുള്ളവര്‍ക്ക്‌ നല്‍കിയത്‌ മറക്കണം .
മറ്റുള്ളവര്‍ വേദനിപ്പിച്ചതും മറക്കണം

മറ്റുള്ളവരില്‍ നിന്നും ലഭിച്ചത്‌ ഓര്‍ക്കണം
മറ്റുള്ളവരെ വേദനിപ്പിച്ചതും ഓര്‍ക്കണം.

എന്ന പ്രവാചക പാഠത്തെ അധികരിച്ചെഴുതിയ കവിത.
പ്രബോധനം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്‌.

28 December 2017

ദൂരം ....

ദൂരം .....

ചരല്‍കല്ലില്‍ നിന്നും 
വെള്ളാറങ്കല്ലിലേയ്‌ക്കുള്ള
ദൂരമാണ്‌
അനുഭവം .

വെള്ളാറങ്കല്ലില്‍ നിന്നും 
മാണിക്യക്കല്ലിലേയ്‌ക്കുള്ള
ദൂരമാണ്‌
ധ്യാനം .

മാണിക്യക്കല്ലില്‍ നിന്നും 
കറുത്തകല്ലിലേയ്‌ക്കുള്ള
ദൂരമാണ്‌
സൌഭാഗ്യം .

ഒരു തുള്ളിയില്‍ നിന്നും
കരുണാവാരിധിയിലേയ്‌ക്കുള്ള
ദൂരമാണ്‌
ജീവിതം ......

ഇന്റര്‍ നേഷണല്‍ മലയാളി പോര്‍ട്ടല്‍ 

22 December 2017

മിന്നാമിനുങ്ങ്‌

കണ്‍കളിലെ പ്രകാശ കിരണങ്ങള്‍
മിന്നാമിനുങ്ങുകളായി
പറന്നകലുമ്പോള്‍
ആത്മാവ്‌ പിടയുന്നത്‌
ഞാനറിഞ്ഞു.

കനിഞ്ഞു നല്‍കപ്പെട്ട
എണ്ണിത്തിട്ടപ്പെടുത്താനാകാത്ത
അനുഗ്രഹങ്ങളില്‍ നിന്ന്‌
ചിലത്
തിരിച്ചെടുക്കപ്പെടുമ്പോള്‍
പരിഭവിക്കാന്‍ പോലും
അവകാശമില്ലെന്ന തിരിച്ചറിവില്‍ ..
മിഴിയടച്ചു്‌ പ്രാര്‍ഥിച്ചു...

ഉള്‍കണ്ണുകളില്‍
താരകങ്ങള്‍ മിന്നുന്നത്‌
കണ്ടു.
നറു നിലാവും നീലാകാശവും
കണ്ടു.

അഗ്നികുണ്ഡത്തെ തണുപ്പിച്ച
രക്ഷാ കവചവും ,
ചെങ്കടല്‍ പിളര്‍ത്തിയ
ദണ്ഡും ,
മണല്‍ കാടിന്റെ മാര്‍ പിളര്‍ത്തി
സംസമൊഴുക്കിയ
ആയുധവും ,
അടഞ്ഞുപോയ ഗുഹാ മുഖം
മലര്‍ക്കെത്തുറന്ന
താക്കോല്‍ കൂട്ടവും
കണ്ടു.

മരുഭൂമിയിലെ ഖാഫിലകളുടെ
സങ്കീര്‍ത്തന - സംഗീത സുധയില്‍
മയങ്ങി വീണ
മേഘാവൃതമായ മാനത്ത്‌
മഴവില്ല്‌ പൂക്കുന്നതും
പ്രതീക്ഷയുടെ തീരങ്ങളില്‍
മയൂരങ്ങള്‍ നര്‍ത്തനം ചെയ്യുന്നതും
കണ്ടു.

പറന്നു പോയ
മിന്നാമിനുങ്ങുകള്‍
തിരികെ വന്നു
കൂടണഞ്ഞപ്പോള്‍
അനുഗ്രഹത്തിന്റെ
തേന്മാരി
പെയ്‌തിറങ്ങുകയായിരുന്നു.

***********
തിരിച്ച്‌ കിട്ടിയ പ്രകാശത്തെക്കുറിച്ചാണ്‌ ഈ വരികളിലൂടെ പ്രകാശിപ്പിക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നത്‌.
2012.പ്രബോധനം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്‌

01 December 2017

നിശാഗന്ധി

പ്രവാചക പ്രഭുവിന്‍ പ്രഭയിലുണര്‍ന്നു ഞാന്‍
നിലാവില്‍ വിടര്‍ന്നാമ്പല്‍ പൂവ്‌ പോലെ
നിശാഗന്ധി പോലെന്റെ ചാരത്തുവന്നു മധു
മന്ത്രമായ്‌ തഴുകിത്തലോടി നിന്നൂ
ഇനിയുമത്താര പ്രശാന്ത കിരണങ്ങളെ
കാണാനുള്‍കണ്ണുകള്‍ പൂട്ടാതിരിപ്പു ..





293. അബുഹുറൈറയില്‍ നിന്ന്: നബി(സ) പറയുന്നു: ആരെങ്കിലും എന്നെ സ്വപ്നത്തില്‍ കണ്ടാല്‍ അവന്‍ കണ്ടത് എന്നെ തന്നെ. കാരണം പിശാച് എന്റെ സാദൃശ്യത്തില്‍ വരില്ല.

31 October 2017

എന്റെ ഉറക്കം കെടുത്തുന്നു


2003 നവം‌ബര്‍ 1 കേരളപ്പിറവി ദിനത്തിലായിരുന്നു.മണിദീപം പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്.അഥവാ ഈ ദീപക്കാഴ്‌ച തെളിഞ്ഞിട്ട്‌ പതിനാല്‌ സം‌വത്സരങ്ങള്‍ പിന്നിട്ടിരിക്കുന്നു.പ്രിയ കവി ബാല ചന്ദ്രന്‍ ചുള്ളിക്കാട്‌ ഐ.പി.എച് ഡയറക്‌ടര്‍ ശൈഖ്‌ മുഹമ്മദ്‌ കാരക്കുന്നില്‍ നിന്നും മണിദീപം സ്വീകരിച്ചു കൊണ്ടായിരുന്നു ഈ അക്ഷര ദീപം കൈരളിയ്‌ക്ക്‌ സമ്മാനിച്ചത്.2003 ജൂണ്‍ 26 നായിരുന്നു ബാല പ്രതിഭ അബ്‌സ്വാറിന്റെ വിയോഗം.
*******

തുരുമ്പെടുത്ത ശ്‌മശാനവാതില്‍ മെല്ലെ തള്ളിത്തുറന്നു.
'നിങ്ങള്‍ക്ക്‌ സമാധാനം അടുത്ത നാളില്‍ എന്റെ ഊഴം'
കൊച്ചുപ്രായത്തില്‍ പഠിച്ച വാചകം ഉരുവിട്ടു.
വെണ്ണക്കല്‍ ഫലകത്തില്‍ അവന്റെ പൂര്‍ണ്ണ നാമം
അഥവ പേരിന്റെ വാല്‍‌ കഷ്‌ണമായി എന്റെ പേരും
കണ്ണുകള്‍ തറച്ചു നിന്നത് അവിടെയാണ്‌.
ഞാനാണോ ഈ കല്ലറക്കകത്ത്‌
ശരീരത്തില്‍ മണ്ണുരയുന്നു
കൈകാലുകളില്‍ പുഴുക്കളിഴയുന്നു
കണ്ണുകള്‍ തുറക്കാനാകുന്നില്ല
ചുണ്ടുകള്‍ ചലിക്കുന്നില്ല
ബാപ്പാ...
കൊച്ചുമോന്‍ കുലുക്കി വിളിച്ചു
ഉറക്കില്‍ നിന്നെന്നവണ്ണം ഞെട്ടിയുണര്‍ന്നു
ജീവനൊടുങ്ങും മുമ്പെ ഖബറടക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടവന്‍
ഞാന്‍
അതെ
ദേഹം മണ്ണോട്‌ ചേരുന്നതും
ദേഹി വിണ്ണിലേക്കുയരുന്നതും
രുചിച്ചു
ആസ്വദിച്ചു.
അങ്ങകലെ ഏഴാനാകാശത്തിനുമപ്പുറം
ഫിര്‍ദൌസെന്ന പൂങ്കാവനത്തില്‍
എത്തിനോക്കി
മനസ്സില്‍ താലോലിച്ചിരുന്ന
സ്വര്‍ഗലോകത്ത്‌ മാലാഖമാരോടൊത്ത്‌
ഉല്ലസിക്കുകയാണാ ദാര്‍ശനികന്‍ (അബ്‌സാര്‍ )
എന്നെ കളീകൂട്ടൂലലേ...?
പിണക്കം പറഞ്ഞ്‌ തിരിച്ച്‌ പോന്നു
ഇന്ന്‌ ഞാന്‍
ആ സ്വപ്‌നലോകത്താണ്‌.
സഹപാഠികളേയും അധ്യാപകരേയും
സാക്ഷി നിര്‍ത്തി
അവസാന പ്രഭാതത്തില്‍
നീ ആണയിട്ട വാക്കുകളുടെ
പടഹധ്വനിയും
പ്രതിധ്വനിയും
എന്റെ ഉറക്കം കെടുത്തുന്നു.
.....
ഉത്തര ധ്രുവത്തിലുള്ളവന്റെ വേദന
ദക്ഷിണ ധ്രുവത്തിലുള്ളവന്‌
അനുഭവേദ്യമാകുന്ന നാള്‍ വിദൂരമല്ല
നാം മനുഷ്യര്‍ ഒരേ മാതാപിതാക്കളുടെ മക്കളാണെന്ന ബോധം
ബോധ്യമാക്കിയെങ്കില്‍
ഇതായിരുന്നുവല്ലൊ
നിന്റെ ഭാഷണത്തിന്റെ സത്ത..
പേരിന്റെ പൊരുളറിഞ്ഞ കുട്ടീ..
നിന്റെ സ്വപ്‌നം പൂവണിയാന്‍
ധ്രുവങ്ങളോളം ദൂരം ഇനിയും
താണ്ടേണ്ടി വരും.
നിന്റെ വേപഥു തിരിച്ചറിയുന്ന ഒരു പച്ചമനുഷ്യനെ കാണാന്‍
ഭൂതക്കണ്ണട വേണ്ടി വരും.
....
രക്തബന്ധങ്ങള്‍ തിരിച്ചറിയപ്പെടാത്തകാലം
കഴുകനും മാടപ്രാവിനും ഒരേ ശിശ്രൂഷ ലഭ്യമാകുന്ന കാലം
ഈ ഭൂമികയില്‍ നിന്നുകൊണ്ടും
പ്രതീക്ഷയുടെ
സ്വപ്‌നങ്ങള്‍ നെയ്‌തെടുത്തവന്‍ നീ
....
ഒരുതുള്ളി വെള്ളത്തിന്‌ വേണ്ടി തൊണ്ടകീറുന്ന പൈതങ്ങളുടെ
കാതടപ്പിച്ച്‌കൊണ്ട്‌
ഗുഡ്‌സ്‌ വണ്ടികള്‍ ചൂളം വിളിച്ച്‌ പായുന്നു
നിറയെ പാലും പഴവും വഹിച്ച്‌ കൊണ്ട്‌
ഇതു്‌ ദൈവങ്ങള്‍ക്കുള്ളതാണ്‌.
....
വിശുദ്ധ വചനങ്ങളില്‍
പരലോക വിചാരണയുടെ വാങ്‌മയ ചിത്രം:
നീയെന്നെ ഊട്ടിയില്ല
കുടിപ്പിച്ചില്ല
ഉടുപ്പിച്ചില്ല
സന്ദര്‍ശിച്ചില്ല...
'സര്‍വ്വലോക പരിപാലകന്‍
നീയെത്ര പരിശുദ്ധന്‍
അടിയനെങ്ങനെ നിന്നെ ശിശ്രൂഷിക്കാന്‍..'
'സഹജീവികളെ സേവിച്ചിരുരുന്നെങ്കില്‍ .
അതത്രെ ദൈവസേവ.'
....
ശുദ്ധപാഠങ്ങളോതി
അധരവ്യായാമം ചെയ്‌ത് സംതൃപ്‌തിയടയുന്ന
ലോകത്തോട്‌
'നീ നിന്നെയറിഞ്ഞുവെങ്കില്‍ ദൈവത്തെ അറിഞ്ഞേനെ
സംസ്‌കൃത ചിത്തനായ്‌ തീര്‍ന്നേനേ..'
ചങ്കു പൊട്ടുമാറുച്ചത്തില്‍
കൂകിപ്പാടിയ പൂങ്കുയിലേ
ഈ പാട്ടിന്റെ പ്രതിധ്വനി
എന്റെ ഉറക്കം കെടുത്തുന്നു.
*************************
അബ്‌സാറിന്റെ ഖബറിടം സന്ദര്‍ശിച്ചപ്പോള്‍ മനസ്സില്‍ മിന്നിമറഞ്ഞ ചില വിചാര വികാരങ്ങള്‍.
പിറന്നത്‌ 1990 ജനുവരി 5,മറഞ്ഞത്‌ 2003 ജൂണ്‍ 26 .
അബ്‌സാര്‍ പൊലിഞ്ഞുപോയ ദിവസവും മണിദീപം പ്രകാശനം ചെയ്യപ്പെട്ട കേരളപ്പിറവി ദിനവും ഒക്കെ കൃത്യമായി ഓര്‍ത്തെടുത്തെടുത്ത്‌ പങ്കുവയ്‌ക്കുന്നതിലെ അഭംഗിയും അനൌചിത്യവും  ഓര്‍മ്മിപ്പിക്കുന്ന 'സൂക്ഷ്‌മാലുക്കളും' നമ്മുടെ കൂട്ടത്തിലുണ്ട്‌.ഞാന്‍ ഈ പ്രതിഭയുടെ പിതാവല്ലായിരുന്നുവെങ്കിലും ഇങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യുമായിരുന്നു.
മഞ്ഞിയില്‍
 

05 October 2017

പൊന്നുമ്മ

പാദ പത്മങ്ങളില്‍ സ്വര്‍ഗം ഒളിപ്പിച്ച്‌
സംസം പോല്‍ തീര്‍ത്ഥം തന്‍ മാറില്‍ നിറച്ചിട്ട്‌
പാലൊളി പാലാഴി ചുണ്ടിലൊഴുക്കീട്ട്‌
തസ്ബീഹ്‌ കൊത്തിക്കൊറിക്കുമെന്‍ പൊന്നുമ്മ

അജ്ഞത തന്‍ മരുഭൂമിയില്‍ വിജ്ഞാന
ഗോപുരമെക്ക പടുത്ത മാഹമ്മദിന്‍
ഗാഥകള്‍ പാടിത്തരുമെന്റെ മാതാവിന്‍
കണ്ണിലെ കൃഷ്ണ ശിലയില്‍  മുത്തമിട്ടു ഞാന്‍

അവരെന്നോടോതിയ സ്വര്‍ഗ കഥകളാല്‍
മണ്ണിലെ സ്വപ്ന ലോകങ്ങള്‍ മറന്നു ഞാന്‍
അവരൂട്ടിയതേന്‍ തുള്ളി തീര്‍ത്ഥമാണിന്നുമെന്‍
ഉയിരും ഉശിരുമെന്‍ ജീവിതസ്സരണിയില്‍.



1927 ല്‍ ജനനം 05.10.2017 മരണം

25 June 2017

ഖബറടക്കം ചെയ്യാനാകാത്ത ഓര്‍മ്മകള്‍

കരഞ്ഞ്‌ കലങ്ങിയ മാനം നോക്കി പെരുന്നാള്‍ സുദിന ഒരുക്കങ്ങള്‍ തുടങ്ങിയപ്പോള്‍ ഓര്‍മ്മകളില്‍ ഒരിടി നാദം.ഒപ്പം കോരിച്ചൊരിയുന്ന പേമാരിയും.2003 ലെ ഇരുള്‍ മുറ്റിയ പ്രഭാതവും അന്നേ ദിവസത്തെ കണ്ണീര്‍വാര്‍‌ത്ത സായാഹ്നവും മനസ്സില്‍ തെളിയുന്നു.അബ്‌സാര്‍ എന്ന പതിമൂന്നുകാരന്‍ ! വിട പടറയാന്‍ നാഴികകള്‍ മാത്രം ബാക്കിയിരിക്കേ സ്‌ക്കൂള്‍ അസംബ്‌ളിയില്‍ തന്റെ ഊഴം ഹൃദയാവര്‍‌ജ്ജകമായി അബ്‌സാര്‍ ഉപയോഗപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.അബ്‌സാറിന്റെ ഖബറിടത്തില്‍ നിന്നു കൊണ്ട്‌ പ്രതിഭയുടെ വാക്‌ധോരണിയുടെ ആഴവും പരപ്പും ഒരു ചിത്രീകരണത്തിലെന്ന പോലെ ഓര്‍ത്തെടുക്കുന്നു.അതെ ഖബറടക്കം ചെയ്യാനാകാത്ത ഓര്‍മ്മകള്‍...

തുരുമ്പെടുത്ത ശ്‌മശാനവാതില്‍ മെല്ലെ തള്ളിത്തുറന്നു.
'നിങ്ങള്‍ക്ക്‌ സമാധാനം അടുത്ത നാളില്‍ എന്റെ ഊഴം'
കൊച്ചുപ്രായത്തില്‍ പഠിച്ച വാചകം ഉരുവിട്ടു.
വെണ്ണക്കല്‍ ഫലകത്തില്‍ അവന്റെ പൂര്‍ണ്ണ നാമം
അഥവ പേരിന്റെ വാല്‍‌ കഷ്‌ണമായി എന്റെ പേരും
കണ്ണുകള്‍ തറച്ചു നിന്നത് അവിടെയാണ്‌.
ഞാനാണോ ഈ കല്ലറക്കകത്ത്‌
ശരീരത്തില്‍ മണ്ണുരയുന്നു
കൈകാലുകളില്‍ പുഴുക്കളിഴയുന്നു
കണ്ണുകള്‍ തുറക്കാനാകുന്നില്ല
ചുണ്ടുകള്‍ ചലിക്കുന്നില്ല
ബാപ്പാ...
കൊച്ചുമോന്‍ കുലുക്കി വിളിച്ചു
ഉറക്കില്‍ നിന്നെന്നവണ്ണം ഞെട്ടിയുണര്‍ന്നു
ജീവനൊടുങ്ങും മുമ്പെ ഖബറടക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടവന്‍
ഞാന്‍
അതെ
ദേഹം മണ്ണോട്‌ ചേരുന്നതും
ദേഹി വിണ്ണിലേക്കുയരുന്നതും
രുചിച്ചു
ആസ്വദിച്ചു.
അങ്ങകലെ ഏഴാനാകാശത്തിനുമപ്പുറം
ഫിര്‍ദൌസെന്ന പൂങ്കാവനത്തില്‍
എത്തിനോക്കി
മനസ്സില്‍ താലോലിച്ചിരുന്ന
സ്വര്‍ഗലോകത്ത്‌ മാലാഖമാരോടൊത്ത്‌
ഉല്ലസിക്കുകയാണാ ദാര്‍ശനികന്‍ (അബ്‌സാര്‍ )
എന്നെ കളീകൂട്ടൂലലേ...?
പിണക്കം പറഞ്ഞ്‌ തിരിച്ച്‌ പോന്നു
ഇന്ന്‌ ഞാന്‍
ആ സ്വപ്‌നലോകത്താണ്‌.
സഹപാഠികളേയും അധ്യാപകരേയും
സാക്ഷി നിര്‍ത്തി
അവസാന പ്രഭാതത്തില്‍
നീ ആണയിട്ട വാക്കുകളുടെ
പടഹധ്വനിയും
പ്രതിധ്വനിയും
എന്റെ ഉറക്കം കെടുത്തുന്നു.
.....
ഉത്തര ധ്രുവത്തിലുള്ളവന്റെ വേദന
ദക്ഷിണ ധ്രുവത്തിലുള്ളവന്‌
അനുഭവേദ്യമാകുന്ന നാള്‍ വിദൂരമല്ല
നാം മനുഷ്യര്‍ ഒരേ മാതാപിതാക്കളുടെ മക്കളാണെന്ന ബോധം
ബോധ്യമാക്കിയെങ്കില്‍
ഇതായിരുന്നുവല്ലൊ
നിന്റെ ഭാഷണത്തിന്റെ സത്ത..
പേരിന്റെ പൊരുളറിഞ്ഞ കുട്ടീ..
നിന്റെ സ്വപ്‌നം പൂവണിയാന്‍
ധ്രുവങ്ങളോളം ദൂരം ഇനിയും
താണ്ടേണ്ടി വരും.
നിന്റെ വേപഥു തിരിച്ചറിയുന്ന ഒരു പച്ചമനുഷ്യനെ കാണാന്‍
ഭൂതക്കണ്ണട വേണ്ടി വരും.
....
രക്തബന്ധങ്ങള്‍ തിരിച്ചറിയപ്പെടാത്തകാലം
കഴുകനും മാടപ്രാവിനും ഒരേ ശിശ്രൂഷ ലഭ്യമാകുന്ന കാലം
ഈ ഭൂമികയില്‍ നിന്നുകൊണ്ടും
പ്രതീക്ഷയുടെ
സ്വപ്‌നങ്ങള്‍ നെയ്‌തെടുത്തവന്‍ നീ
....
ഒരുതുള്ളി വെള്ളത്തിന്‌ വേണ്ടി തൊണ്ടകീറുന്ന പൈതങ്ങളുടെ
കാതടപ്പിച്ച്‌കൊണ്ട്‌
ഗുഡ്‌സ്‌ വണ്ടികള്‍ ചൂളം വിളിച്ച്‌ പായുന്നു
നിറയെ പാലും പഴവും വഹിച്ച്‌ കൊണ്ട്‌
ഇതു്‌ ദൈവങ്ങള്‍ക്കുള്ളതാണ്‌.
....
വിശുദ്ധ വചനങ്ങളില്‍
പരലോക വിചാരണയുടെ വാങ്‌മയ ചിത്രം:
നീയെന്നെ ഊട്ടിയില്ല
കുടിപ്പിച്ചില്ല
ഉടുപ്പിച്ചില്ല
സന്ദര്‍ശിച്ചില്ല...
'സര്‍വ്വലോക പരിപാലകന്‍
നീയെത്ര പരിശുദ്ധന്‍
അടിയനെങ്ങനെ നിന്നെ ശിശ്രൂഷിക്കാന്‍..'
'സഹജീവികളെ സേവിച്ചിരുരുന്നെങ്കില്‍ .
അതത്രെ ദൈവസേവ.'
....
ശുദ്ധപാഠങ്ങളോതി
അധരവ്യായാമം ചെയ്‌ത് സംതൃപ്‌തിയടയുന്ന
ലോകത്തോട്‌
'നീ നിന്നെയറിഞ്ഞുവെങ്കില്‍ ദൈവത്തെ അറിഞ്ഞേനെ
സംസ്‌കൃത ചിത്തനായ്‌ തീര്‍ന്നേനേ..'
ചങ്കു പൊട്ടുമാറുച്ചത്തില്‍
കൂകിപ്പാടിയ പൂങ്കുയിലേ
ഈ പാട്ടിന്റെ പ്രതിധ്വനി
എന്റെ ഉറക്കം കെടുത്തുന്നു.
*************************
അബ്‌സാറിന്റെ ഖബറിടം സന്ദര്‍ശിച്ചപ്പോള്‍ മനസ്സില്‍ മിന്നിമറഞ്ഞ ചില വിചാര വികാരങ്ങള്‍.
പിറന്നത്‌ 1990 ജനുവരി 5,മറഞ്ഞത്‌ 2003 ജൂണ്‍ 26 .